Samenvatting voor bestuurders
De kern van het onderzoek in één oogopslag — wat speelt er, wat vraagt het en wat is het handelingsperspectief.
De Zuid-Hollandse Maritieme Delta is het hart van de Nederlandse maritieme sector, maar de schaarse natte ruimte aan kades en water staat onder druk van andere ruimtevragers. De circulaire transitie vergroot én verandert de ruimtevraag van de maritieme maakindustrie. Dit onderzoek maakt die vraag concreet — per circulaire strategie, scenario en deelgebied — en biedt een afwegingskader om de schaarse ruimte gericht te prioriteren.
Ruimtevraag in beeld
De huidige en toekomstige ruimtevraag van de circulaire maritieme maakindustrie, gekoppeld aan de verschillende circulaire strategieën en hun ruimteprofiel.
Schaarste & knelpunt
De ruimtevraag groeit naar 135–265 ha richting 2040; in Rotterdam, de Drechtsteden en MRDH-west overstijgt de vraag het aanbod, vooral in het natte HMC-segment. De circulaire achterkant van de keten ontbreekt nog.
Prioriteren & reserveren
Bescherm de natte HMC-ruimte, ontwikkel circulaire clusters per strategie en borg een gezamenlijk regionaal afwegingskader met een reserverings- en financieringsstrategie.
Van kansen, via ruimtevraag, naar strategie
Het onderzoek kent drie samenhangende onderdelen. De ruimtevraag vormt de kern; de kansen onderbouwen die vraag en de strategie vertaalt de uitkomsten naar keuzes voor bestuurders.
Welke circulaire kansen versterken we?
De economische en keten-kansen binnen de circulaire maritieme maakindustrie.
- Circulaire strategieën in de sector
- Typen bedrijven & waardepropositie
- Ontbrekende schakels in de keten
- Nationale en Europese financieringskansen
Hoeveel, welk type en waar?
De ruimtevraag concreet maken, gekoppeld aan de circulaire strategieën.
- Huidige vraag & bestaande initiatieven
- Ruimteprofiel per strategie
- Vraag versus aanbod en knelpunten
- Toekomstige vraag per scenario en deelgebied
Hoe sturen en prioriteren we?
Gericht prioriteren van de schaarse ruimte voor circulaire MMI.
- Logische circulaire clusters per locatie
- Afwegingscriteria & vestigingsvoorwaarden
- Aanbevelingen per stakeholder
- Keuzemenu van ontwikkellocaties
De kansen
Welke circulaire economische kansen zijn er binnen de maritieme maakindustrie en welke willen we versterken?
Typen bedrijven & waardepropositie
Drie typen bedrijven zijn bepalend voor de toekomstige economische groei van de Zuid-Hollandse circulaire maritieme maakindustrie — elk met een eigen rol en waarde voor de regio.
Innovatoren & koplopers
Bedrijven die nieuwe circulaire technologie en concepten ontwikkelen: circulair ontwerp, modulaire bouw, alternatieve materialen en aandrijving.
Groeiers
Bewezen circulaire concepten die opschalen naar volume: remanufacturing van motoren en systemen, retrofit en levensduurverlenging.
Verbinders
Schakels die de kringloop sluiten: demontage, hergebruik-marktplaatsen, materiaalhubs, logistiek en recycling.
De maritieme keten & de ontbrekende schakels
Hoe is het cluster opgebouwd en welke schakels ontbreken of zijn ondervertegenwoordigd om de keten toekomstbestendig en circulair te maken?
Nieuwbouw & assemblage
Ontwerp & engineering
Toelevering & componenten
Gebruik, onderhoud & retrofit
Demontage & hergebruik
Recycling & materiaalterugwinning
De voorkant van de keten — van ontwerp tot onderhoud — is sterk vertegenwoordigd in de delta. De circulaire achterkant (demontage, hergebruik en materiaalterugwinning) is de ontbrekende schakel: juist die functies hebben ruimte nodig om de keten te sluiten.
(Financierings)kansen
Wat speelt er op nationaal en Europees niveau aan financieringskansen voor de circulaire maritieme maakindustrie?
Nationaal Groeifonds
Cofinanciering van demonstratie en opschaling, onder meer via het Maritiem Masterplan en de werf van de toekomst.
Klimaatfonds
Reservering voor het opschalen van duurzame aandrijftechnieken en retrofit van de bestaande vloot.
KIC / PPS-toeslag — TKI Maritiem
R&D-middelen rond de innovatielijn Smart & Circular Shipbuilding van de Sectoragenda.
EU-instrumenten
Horizon Europe, het EU Innovation Fund en regelingen voor de circulaire economie en schone scheepvaart.
De ruimtevraag
De ruimtevraag concreet maken: hoeveel, welk type en waar — gekoppeld aan de verschillende circulaire strategieën.
Ruimteprofiel per circulaire strategie
Elke circulaire strategie stelt eigen eisen aan ruimte — uitgesplitst naar type bedrijvigheid, watergebondenheid, milieucategorie en ruimtebeslag. Deze verschillen bepalen waar en hoeveel ruimte nodig is.
| Circulaire strategie | Type bedrijvigheid | Watergebondenheid | Milieucategorie | Ruimtebeslag |
|---|---|---|---|---|
| Reduce — verminderen & levensduur verlengen | Ontwerp, engineering & retrofit | Gewenst | HMC | Groot |
| Reuse — hergebruik van onderdelen | Demontage, opslag & marktplaats | Gunstig | Midden | Middel |
| Remanufacture — herfabricage | Industriële maakhallen | Optioneel | Midden–hoog | Middel |
| Recycle — recycling & afvalverwerking | Recycling, ontmanteling & afvalverwerking | Noodzakelijk | HMC (zwaar) | Groot |
Drie scenario's voor de ruimtevraag (2040)
Hoeveel ruimte vraagt de circulaire maritieme maakindustrie richting 2040? Dat hangt af van het tempo en de breedte van de circulaire transitie. De diagrammen tonen per scenario de geraamde ruimtevraag (in hectare), opgesplitst naar ruimtetype — met bijzondere aandacht voor de schaarse natte HMC-ruimte aan kade en water.
Autonome ontwikkeling: de circulaire transitie zet langzaam door zonder aanvullend beleid. Bestaande initiatieven groeien geleidelijk.
Actief circulair beleid en clustering: gerichte prioritering en ondersteuning versnellen de transitie en trekken nieuwe circulaire activiteit aan.
Volledig circulaire keten richting 2050: de delta wordt koploper, met de hele cyclus van ontwerp tot hergebruik circulair ingericht. Hoogste ruimtevraag, vooral nat.
Ruimtevraag versus aanbod
Per deelgebied is de geraamde ruimtevraag van de circulaire maritieme maakindustrie (scenario Gerichte versnelling, 2040) afgezet tegen het beschikbare aanbod aan geschikte ruimte. Waar de vraag het aanbod overstijgt, ontstaat een ruimtetekort dat om keuzes vraagt.
De strategie
Hoe gaan overheden sturen en keuzes maken om de schaarse ruimte gericht te prioriteren voor de circulaire maritieme maakindustrie?
Maritieme locaties in de delta
Welke locaties kunnen ruimte bieden voor de circulaire maritieme maakindustrie? Watergebonden bedrijventerreinen in Mainport Rotterdam, de MRDH-regio, de Drechtsteden en langs de Merwedes — per locatie ingeschat op potentieel en de meest kansrijke circulaire strategie. Dit vormt de basis voor de clusterkeuzes en het keuzemenu hieronder. Klik op een markering voor de details.
Markeringsgrootte ≈ omvang van het terrein. Type locatie (bestaand maritiem cluster, kansenlocatie of transitielocatie) en de meest kansrijke circulaire strategie staan per locatie in de pop-up.
Afwegingscriteria
Omdat de ruimteclaims de beschikbare ruimte overstijgen, zijn keuzes nodig. Een gedeeld afwegingskader helpt overheden om gericht te prioriteren.
Circulaire waarde
Draagt de activiteit bij aan circulaire ketens en grondstoffenefficiëntie?
Economische & innovatieve waarde
Toegevoegde waarde, werkgelegenheid en innovatiekracht voor de regio.
Ketenversterking
Vult de activiteit een ontbrekende of zwakke schakel in het cluster?
Watergebondenheid & HMC
Is de schaarse natte HMC-ruimte écht nodig, of kan het elders?
Logische circulaire clusters per locatie
Welke circulaire clusters zijn op welke locaties logisch om op in te zetten? Door strategieën te bundelen op passende locaties versterken bedrijven elkaar en wordt schaarse natte ruimte gericht benut.
Ontwerp & modulaire bouw
Werf van de toekomst: circulair ontwerp, modulaire en demontabele nieuwbouw met onderwijs en R&D.
Dok- en kadegebonden cluster
Reparatie, onderhoud en verduurzaming (retrofit) van de bestaande vloot aan diep vaarwater.
Componenten & revisie
Industriële revisie en remanufacturing van motoren, systemen en componenten op droge maakterreinen.
Ontmanteling & recycling
Circulair slopen, hergebruik en materiaalterugwinning op zware natte kavels — de ontbrekende schakel.
Aanbevelingen voor de stakeholders
Concrete aanbevelingen om samen ruimte voor de circulaire maritieme maakindustrie te realiseren.
Bescherm de natte HMC-ruimte
Kade- en watergebonden ruimte van hoge milieucategorie is uniek en schaars. Voorkom verdringing door wonen en niet-maritieme functies en borg behoud in ruimtelijk beleid.
Ontwikkel circulaire hubs per strategie
Cluster circulaire activiteiten op logische locaties: ontwerp en bouw rond de werf van de toekomst, ontmanteling en recycling op zware natte kavels, remanufacturing op droge maakterreinen.
Maak een regionaal afwegingskader
Ruimte, kades en reststromen overstijgen gemeentegrenzen. Borg rolverdeling en complementariteit tussen provincie, Rotterdam, MRDH en Drechtsteden in een gezamenlijke strategie.
Reserveer ruimte & financier kades
Reserveer kavels uit het keuzemenu voor circulaire maritieme functies en koppel dit aan een financieringsstrategie voor kade-infrastructuur en transitielocaties.
Kennisbasis
Het onderzoek bouwt voort op bestaande kennisproducten en netwerken uit de regio en de sector.
Werf van de Toekomst — Verkennende studie
Verkenning van het koploperproject en de ruimtelijke randvoorwaarden voor circulaire scheepsbouw in Rotterdam/Drechtsteden.
Sectoragenda Maritieme Maakindustrie
Benoemt 'ruimte' als één van de belangrijkste uitdagingen voor de sector en schetst de koploperprojecten en innovatielijnen.
Basiskaart maritieme locaties ZH
Geografische basis met de maritieme locaties in Zuid-Holland; vertrekpunt voor de ruimtelijke analyse en kaarten.
Circles of Life & Ship Lifecycle Passport
Digitaal productpaspoort voor de levenscyclus van scheepsmaterialen — gericht op circulair potentieel, R-strategieën en ontmanteling.
Netwerk Maritiem & Circulair
Netwerk met koplopers in de maritieme maakindustrie — belangrijke ingang voor de stakeholdersessies binnen dit onderzoek.